BookStation

Είκοσι χρόνια χωρίζουν τις μεταφράσεις της Αντιγόνης και του Οιδίποδα τυράννου· και οι δύο έγιναν με «ακοίμητο προσανατολισμό τη σκηνή και με κύρια έγνοια έναν ρυθμό αυθεντικά θεατρικό», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος. Οι μεταφράσεις αυτές προορίζονταν για τη Νέα Σκηνή· η Αντιγόνη γνώρισε δύο ιστορικές παραστάσεις σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Βογιατζή, το 1992 στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων και το 2006 και 2007 στην Επίδαυρο. Τον Οιδίποδα τύραννο δεν πρόλαβε να τον σκηνοθετήσει. * Οι μεταφράσεις της αρχαίας τραγωδίας (πλην ελαχίστων και θραυσμάτων) είναι η ιστορία μιας επαναλαμβανόμενης αποτυχίας μικρότερης ή μεγαλύτερης. Τα θραύσματα των ολιγότερο αποτυχημένων (που είναι οι επιτυχημένες) δείχνουν μια κατεύθυνση, επιχειρούν μια πνευματική σήμανση, είναι οδοδείχτες έκφρασης και ιδεών (και αυτό κάποιες φορές δεν είναι λίγο, nihil minor in litteris). Κινδυνεύοντας εξίσου από τον άνευρο ακαδημαϊσμό και από το πληβείο θεατρικό σανίδι – η μεταφραστική του αρχαίου δράματος εύκολα ξεπέφτει. Άλλες μεταγραφές κινδυνεύουν από την υπεραπλούστευση, άλλες από ένα ψευδεπίγραφο ύφος, άλλες από τη μεγαλοφαντασιά ενός ριζοσπαστικού προσωπικού ιδιώματος […]. Πάντως οι αναλογίες των βοτάνων γητεύματος για το μεταφραστικό απόσταγμα δεν είναι μετρήσιμες – και πρέπει να τονίσουμε ότι η αλχημεία του αποτελέσματος (ο συνεπαρμός μέσα στη φρίκη, η γλυκύτητα μέσα στους αρχαϊκούς γκρεμούς, το κράμα τρόμου και ηδονής), το αμάλγαμα, συνορεύει πρωτίστως με την ισομετρία του νοήματος και με μια ορισμένη θεολογική τροπή της σκέψης, με μία τρομερή εκμυστήρευση. Από τα πρακτικά ενός παλιού θεατρικού σεμιναρίου για την τραγωδία και τη μετάφραση, αταύτιστος ομιλητής ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΣΙΜΟ [Παραλλαγ? β?] ΧΟΡΟΣ Πολλ? γεννο?ν τ? θάμβος κανένα θάμβος ?μως δ?ν σκοτεινιάζει τ?ν νο? ?σο ? ?νθρωπος. Το?το τ? θάμβος παίρνει τ?ν δρόμο τ?ς θάλασσας πο? ?φρίζει ?σημένια στ?ν χειμωνιάτικο νοτι? κι ?νοίγεται πέρα μακρι? μέσα ?π? τ? βουν? κα? τ?ς χαράδρες τ?ν κυμάτων. Κα? τ? θε? τ?ν ?πέρτατη τ?ν ?φθαρτη, τ?ν ?κάματη Γ? τ?ν καταπονάει μ? ?ροτρα χρόνο τ?ν χρόνο, πάνω κάτω τ?ν α?λακώνει κα? τ? σκάβει μ? τ?ν ?λόγων τ? γένος. Κα? τ? σμάρια τ?ν πουλι?ν πο? πετ?νε ?λαφρ? κα? τ?ν ?νήμερων τ?ν ?γριμι?ν το?ς κόσμους κα? τ? θρέμματα τ?ν θαλασσιν?ν νερ?ν ― ?λα ξέρει ? περίσκεπτος ?νθρωπος ν? τ? τυλίγει μ? μι? κλωστή, πο? τ?ν πλέκει σ? δίχτυ κα? τ? ?ρημικ? ?γρίμι τ?ν βουν?ν τ? νικάει μ? δόλο κα? ?λόγυρα ξέρει ν? βάζει ζυγ? στ?ν πυκνόμαλλο λαιμ? το? ?λόγου κα? στ?ν βουνίσιο ?δάμαστο τα?ρο. Βρ?κε στ? βάθη του γλώσσα μ? λέξεις σκέψη ?νεμόεσσα κα? ?ρμέμφυτα νόμων πο? δημιουργο?ν πολιτε?ες· βρ?κε τ?ν ?αυτό του μ? τ?ν μόχθο του· ? ?νθρωπος δίδαξε στ?ν ?αυτό του τ?ν ?νθρωπο κα? τ? βέλη τ?ς ?γριας παγωνι?ς πο? το? στέλνει ? καιρ?ς κα? τ?ς σα?τες τ?ς πυκν?ς βροχ?ς ν? γλιτώνει ― Σ? ?λα βρίσκει μι?ν ?ξοδο τ? α?ριο δ?ν ε?ναι γι’ α?τ?ν ?διέξοδο· μόνο ?π’ τ?ν ?δη δ?ν θ’ ?ξιωθε? ν? ξεφύγει κι ?ς ?χει σχέδια σωτηρίας ?π? ?ρρώστιες ?γιάτρευτες. [...]