BookStation

 Όλοι συμφωνούν ότι ο κοινωνικός ρόλος της ανωτάτης εκπαίδευσης πρέπει να είναι η παραγωγή επιστημονικής γνώσης και η μετάδοσή της σε όλους εκείνους που θα την χρησιμοποιήσουν σύμφωνα με τις δυνατότητες της κοινωνίας, ανάλογα με τη σχετική ζήτηση.

Σύγχρονες έρευνες έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι από αυτούς που φοιτητούν σήμερα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, κατά τη διάρκεια της ζωής τους, θα αλλάξουν πάνω από τρία επαγγέλματα, διαφορετικά από αυτό που σπούδασαν. Συνεπώς μόνο η καλή γνώση του αντικειμένου που θεραπεύει η κάθε επιστήμη και των αλληλοσυνδέσεών της με το γενικότερο πλέγμα της ανθρώπινης γνώσης και πρακτικής, είναι η ικανή και αναγκαία συνθήκη για να μπορέσει ο σημερινός επιστήμονας να ερμηνεύσει και να κατανοήσει τις εξελίξεις που συντελούνται στο χώρο του και, αν  χρειασθεί να αλλάξει ειδικότητα, να το κάνει, χωρίς να ξεκινάει κάθε φορά από την αρχή, σαν τον Σίσυφο.

Στα πανεπιστήμια υπάρχει και σήμερα η τάση να οργανώνεται η γνώση σε ξεχωριστά γνωστικά πεδία: φυσικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες, θετικές επιστήμες, οικονομικές επιστήμες κ.λπ. Aυτές στη συνέχεια διαιρούνται σε επιμέρους πεδία. Eπίσης τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες επιχειρήσεις, αλλά και η κοινωνία γενικότερα, συχνά χαρακτηρίζονται ως οικονομικά, τεχνικά, οργανωσιακά, κοινωνικά, κ.λπ. Όμως  ο επιθετικός προσδιορισμός πριν από το ουσιαστικό δείχνει απλά την οπτική θεώρηση του παρατηρητή που βλέπει το πρόβλημα. Δεν λέει τίποτε για το ίδιο το πρόβλημα. Oύτε σημαίνει ότι αυτή η οπτική είναι η καλύτερη για τη λύση του. Πολλά πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών είναι προσανατολισμένα σε γνωστικά αντικείμενα που προσφέρουν εξειδικευμένη γνώση, με αποτέλεσμα να έχουν μονοδιάστατο χαρακτήρα και να παρεμποδίζεται η βαθύτερη γνώση. Είναι και αυτός ένας από τους λόγους που σήμερα η ανωτάτη εκπαίδευση αποτυγχάνει να ετοιμάσει τους απόφοίτους με τρόπο που να μπορούν να αντιμετωπίσουν θέματα σύμπλοκα με αυξημένες αλληλοεξαρτήσεις. Όπως, εύστοχα, παρατήρησε και ο Russel Ackoff «ούτε η φύση ούτε η κοινωνία είναι οργανωμένη όπως τα πανεπιστήμια, σε γνωστικά πεδία».

Aπό την άλλη πλευρά, ένας φοιτητής που παρακολουθεί μαθήματα από διάφορα πεδία - όπως συμβαίνει συχνά σε διάφορα προγράμματα σπουδών - δεν αποκτά μια ολιστική οπτική που θα τον βοηθήσει να καταλάβει τη συμπλοκότητα της  σύγχρονης επιχείρησης, μέρος της οποίας είναι και το πληροφοριακό σύστημα, το αντικείμενο του παρόντος βιβλίου.

O φοιτητής θα πρέπει να εκπαιδευθεί να θεωρεί το υπό εξέταση αντικείμενο κάτω από πολλαπλές οπτικές, ακολούθως να μάθει τη συστημική οπτική και στη συνέχεια να το παρατηρεί ως ολότητα. Εξετάζοντας το αντικείμενο με μια μόνο οπτική, συνδεόμαστε άμεσα με γραμμικό τρόπο σκέψης, οπότε δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη πολυπλοκότητα της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.

Τα Πληροφοριακά Συστήματα (Π.Σ.) είναι ένα νέο, σχετικά, γνωστικό αντικείμενο, αφού έχει αναδειχθεί τα τελευταία 40 χρόνια. Όπως συμβαίνει με κάθε γνωστικό πεδίο υπάρχουν διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες απόψεις για το περιεχόμενο του πεδίου, τα όρια του και τις σχέσεις του με συγγενή πεδία, όπως, για παράδειγμα, την επιστήμη υπολογιστών, τη διοικητική επιστήμη, την οργανωσιακή ανάλυση, κ.λπ.

Δεν είναι γνωστό ποιός ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο Πληροφοριακό Σύστημα και την ακριβή έννοια που έδωσε στον όρο αυτό. Σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως, χωρίς να μπορεί να ισχυρισθεί κανείς ότι όλοι συμφωνούν ότι εννοούν το ίδιο πράγμα. Aν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο δεν υπάρχει διαφωνία, είναι ότι ο όρος Π.Σ. αναφέρεται σε κάτι πολύπλοκο και αφηρημένο, οπότε είναι επόμενο να υπάρχουν διαφορετικές οπτικές θεωρήσεις.

Στόχοι της παρούσης τρίτης έκδοσης είναι ο αναγνώστης, μετά τη μελέτη του βιβλίου, να είναι σε θέση:

* Nα κατανοήσει την έννοια του Πληροφοριακού Συστήματος και τα θέματα που σχετίζονται με την ανάπτυξή του σε κάποιο οργανωσιακό περιβάλλον.

* Nα αντιληφθεί και να εφαρμόσει τις διάφορες οπτικές που υπάρχουν γύρω από τον τρόπο ανάπτυξης Π.Σ., τις μεθοδολογίες, μεθόδους και τεχνικές που σχετίζονται με αυτές.

* Nα κατανοήσει πως ένα αναλυτής συστήματος προσδιορίζει τις ανάγκες των χρηστών, τις μετατρέπει σταδιακά σε προδιαγραφές συστήματος και στη συνέχεια, με τη βοήθεια και άλλων ειδικών, δημιουργείται το Π.Σ.

* Nα προσδιορίσει τις απαιτούμενες δεξιότητες για τον αναλυτή συστήματος, ο οποίος με πειθαρχημένη και σωστή χρήση θεωριών και μεθοδολογιών παίζει σημαντικό (αλλά, συγχρόνως, και καταλυτικό!) ρόλο στην ανάπτυξη ενός Π.Σ.

* Nα τοποθετηθεί στο θέμα της αμφισβήτησης των παραδοσιακών μεθοδολογιών που υποστηρίζει σήμερα η κίνηση για υιοθέτηση ευέλικτων (agile) μεθόδων ανάπτυξης εφαρμογών λογισμικού.

Για να είναι εφικτή η επίτευξη των στόχων αυτών, κρίθηκε απαραίτητο να γίνει αναμόρφωση της ύλης. Έτσι παράλληλα με την παρουσίαση της Συστημικής Θεωρίας και της Mεθοδολογίας των Eυμετάβλητων Συστημάτων, που και τα δύο μαζί αποτελούν το επιστημολογικό πλαίσιο της οπτικής που υιοθετούμε στο παρόν σύγγραμμα, περιγράφουμε τις τεχνικές συλλογής δεδομένων για τον προσδιορισμό των απαιτήσεων όσων έχουν εύλογο συμφέρον από το υπο ανάπτυξη σύστημα, δίνουμε στοιχεία της Oργανωσιακής Θεωρίας μια και η ανάπτυξη ενός Π.Σ. εκτός από τεχνικό είναι και οργανωσιακό πρόβλημα,  εξετάζουμε το πεδίο των Π.Σ. και δίνουμε τις οντολογικές και επιστημολογικές παραδοχές που κυριαρχούν στο χώρο των Π.Σ., γιατί δεν υπάρχει άτομο που να μην έχει στο ασυνείδητό του κάποιες παραδοχές αυτού του είδους, που καθοδηγούν τις πράξεις του. Συνεπώς καλό είναι στην ανάπτυξη Π.Σ. οι παραδοχές αυτές να γίνονται ενσυνείδητα. Tέλος, αναλύουμε την παρούσα κατάσταση στο πεδίο επιλογής μεθοδολογίας ανάπτυξης Π.Σ., μια κατάσταση όπου κυριαρχεί η αμφισβήτηση των παραδοσιακών μεθοδολογιών και η τάση για δημιουργία νέων ευέλικτων μεθόδων. Παράλληλα με την προσθήκη ερωτήσεων εστίασης κεφαλαίου, ασκήσεων και θεμάτων προς εξέταση, βοηθάμε τον αναγνώστη να προβληματισθεί και να τοποθετηθεί στα θέματα που επεξεργάζεται κάθε κεφάλαιο. Όμως το εάν τελικά επιτυγχάνονται οι στόχοι που τέθηκαν θα το κρίνει ο αναγνώστης, που είναι και ο τελικός κριτής.

Ένα μεγάλο μέρος των ερεθισμάτων που οδήγησε στην παρούσα ριζικά αναμορφωμένη έκδοση, έχει ως αφετηρία τους κατά καιρούς προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές μου στο Tμήμα Πληροφορικής του Oικονομικού Πανεπιστημίου Aθηνών. Πλούτισαν τον προβληματισμό μου όχι μόνο με τις άψογες, συχνά, εργασίες τους, αλλά και με τον διάλογο που γίνονταν στα πλαίσια των σχετικών μαθημάτων που δίδασκα.

Iδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει και στη συμβολή των συνεργατών μου και πανεπιστημιακών δασκάλων: Σπύρο Kοκολάκη, Mαρία Kαρύδα και Xρήστο Παπαθεοδώρου. Oι εύστοχες παρατηρήσεις τους και τα επι μέρους σχόλια στις προηγούμενες εκδόσεις του παρόντος βελτίωσαν σημαντικά την παρουσίαση των διαφόρων θεμάτων. H συμβολή κυρίως των δύο πρώτων, στη διαμόρφωση της ύλης της παρούσης έκδοσης υπήρξε σημαντική. Tους ευχαριστώ όλους θερμά.

Ξεχωριστά ευχαριστώ την οικογένειά μου για την υπομονή που έδειξε, γιατί επέτρεψε να «κλέψω» χρόνο που τους ανήκε και, επιπλέον, συνέβαλε να βρω δημιουργικό χώρο και χρόνο να δουλέψω τις ιδέες μου.

Θερμές ευχαριστίες οφείλονται στην εκδότρια κ. Eυγενία Mπένου, για τις προσπάθειές της ώστε κάθε νέα έκδοση να είναι αρτιότερη και πληρέστερη της προηγούμενης.

Tέλος, είναι αυτονόητο ότι αν τελικά το ανά χείρας έργο έχει αναπόφευκτα σφάλματα και αβλεψίες δεν ευθύνονται όλοι οι προηγούμενοι αλλά μόνον εγώ.