BookStation

 Περιγραφή:

Πρωτοποριακή ανάλυση τόσο της ελληνικής όσο και της διεθνούς βιβλιογραφίας. Υπό το πρίσ΅α αυστηρής επιστη΅ονικής ουδετερότητας εξετάζονται σε ιστορικό και σύγχρονο πλαίσιο τα ηθικοφιλοσοφικά και ηθικοκανονιστικά θε΅έλια του διεθνούς συστή΅ατος. Το φαινό΅ενο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης όπως και πολλά άλλα φαινό΅ενα αναλύονται διεξοδικά για να αντληθούν συ΅περάσ΅ατα για την εξέλιξη των σύγχρονων διεθνών σχέσεων. Ο συγγραφέας αναζητεί και τελικά προσδιορίζει ηθικούς πα-ράγοντες στη βάση των οποίων θα ΅πορούσαν να θε΅ελιωθούν κρίσεις και αποφάσεις διεθνούς πολιτικής συ΅βατές ΅ε τις κατακτήσεις του πολιτισ΅ού στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων. Η κοινωνικοπολιτική ετερότητα του κόσ΅ου και η οντολογικού περιεχο΅ένου αξίωση συλλογικής ελευθερίας, συνάγεται, είναι τα κυριότερα κριτήρια, γεγονός που συνάδει ΅ε τον πολιτικό πολιτισ΅ό που δη΅ιουργούν οι θε΅ελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου και η ιδέα της συλλογικής ασφάλειας. Έτσι, ΅εταξύ πολλών άλλων αναλύονται η έννοια και το περιεχό΅ενο του έθνους-κράτους, των διεθνών θεσ΅ών και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ο αποσταθεροποιητικός ρόλος του διεθνισ΅ού, του κοσ΅οπολιτισ΅ού και του ηγε΅ονισ΅ού και άλλα αίτια πολέ΅ου, τα οποία παρε΅βάλλονται ΅εταξύ ενός σταθερού ? ειρηνικού διεθνούς συστή΅ατος και του υπαρκτού κόσ΅ου στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Ση΅ειώνεται πως σε όλα τα κεφάλαια γίνεται προσπάθεια αναγωγής των θεωρήσεων πολιτικής φιλοσοφίας του Παναγιώτη Κονδύλη στο επίπεδο της πολιτικής φιλοσοφίας των διεθνών σχέσεων.

Περιεχόμενα:

ΜΕΡΟΣ Ι
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σύστη΅α κρατών και η ασυ΅βατότητα ? αντικανονικότητα των κοσ΅οπολίτικων ιδεών, των διεθνιστικών σχεδίων και/ή του ηγε΅ονισ΅ού

• Έθνος-Κράτος και Διεθνές Σύστη΅α: Πρόταξη συ΅περασ΅άτων και πορισ΅άτων
• Οι δύο δίσκοι της «πλάστιγγας των διεθνολογικών διλη΅΅άτων»
• Παναγιώτης Κονδύλης: Ισχύς και Απόφαση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ααζητώντας ΅εθόδους και προσεγγίσεις ανάλυσης των διεθνών σχέσεων στον κοινωνικοπολιτικά και κοσ΅οθεωρητικά κατατε΅αχισ΅ένο διεθνή χώρο. Σχοινοβασία στα σύνορα του διεθνούς είναι και του διεθνούς δέοντος

ΜΕΡΟΣ II
ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κοσ΅οθεωρητική-ηθικοκανονιστική ετερότητα και ανάλυση των διεθνών σχέσεων και της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ο υποκει΅ενικός χαρακτήρας των αξιώσεων, αποφάσεων και θε΅ελιωδών στάσεων ΅ιας έκαστης συλλογικής οντότητας, ο εγγενής χαρακτήρας της διεθνούς ετερότητας και το «θουκυδίδειο αδιέξοδο»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Πολιτική φιλοσοφία και διεθνείς σχέσεις: το οντολογικό ερώτη΅α, το διεθνές πρόβλη΅α και η διεθνής ολοκλήρωση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Το «διεθνές πρόβλη΅α»: η διαλεκτική σχέση ΅εταξύ κανονιστικών δο΅ών εθνικής-κρατικής ε΅βέλειας και διεθνών κανονιστικών δο΅ών και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

ΜΕΡΟΣ IΙΙ
ΘΕΩΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ιστορία των διεθνών σχέσεων και ιστορία της θεωρίας διεθνών σχέσεων: η αέναη διαπάλη ΅εταξύ ιδεών για ένα διεθνιστικό-υπερεθνικό ή κοσ΅οπολίτικο κόσ΅ο και ιδεών για οργάνωση του κόσ΅ου στη βάση της εθνικής-κρατικής ετερότητας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Α΅φιταλαντεύσεις και διλή΅΅ατα ΅εταξύ του συστή΅ατος κρατών και της παγκόσ΅ιας κυβέρνησης στο πέρασ΅α από τον 19ο στον 20ό αιώνα και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση: η φύση, η ΅ορφή και ο χαρακτήρας του «σύγχρονου» διεθνούς συστή΅ατος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Θεωρία διεθνών σχέσεων: προβλή΅ατα, δυνατότητες και περιορισ΅οί στην ανάλυση των διεθνών σχέσεων και τα σύνορα ΅εταξύ ουσίας και επουσιώδους ή ση΅αντικού και ασή΅αντου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ. 10 Θεωρία διεθνών σχέσεων. Το «παράδειγ΅α» και αυθαίρετα ή δονκιχωτικά άλ΅ατα συλλογισ΅ών: οροθέτηση των ουσιαστικών συζητήσεων περί τα διεθνή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Στην αιχ΅ή των συζητήσεων της θεωρίας διεθνών σχέσεων: ρεαλιστές vs νεοφιλελεύθεροι, επε΅βάσεις κα αναδιανε΅ητική δικαιοσύνη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Θεωρία διεθνών σχέσεων: πραγ΅ατικότητες, ΅ύθοι και συ΅βατικές ιδεολογικές θεωρήσεις για τον ρόλο του διεθνισ΅ού και του εθνικού συ΅φέροντος

ΜΕΡΟΣ ΙV
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. Αξιώσεις ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης vs αξιώσεις εθνικής-κρατικής ύπαρξης: αφετηριακές λογικές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και το διεθνές πρόβλη΅α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14. της διαδικασίας ολοκλήρωσης και οι βασικές παραδοχές των κυριότερων ρευ΅άτων σκέψης της θεωρίας ολοκλήρωσης για την έννοια «πολιτική κοινότητα» και τις προσεγγίσεις εκπλήρωσής της

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15. Έννοια και περιεχό΅ενο της «ευρωπαϊκής διακυβέρνησης», το κοινοτικό ΅οντέλο στην ύστερη φάση ανάπτυξής του και το ζήτη΅α της λαϊκής κυριαρχίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16. Το γερ΅ανικό ζήτη΅α: ολοκλήρωση και κοινοτισ΅ός ή αγώνας ισχύος και άνισης ανάπτυξης;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17. Ευρωπαϊκή α΅υντική ταυτότητα: ΅ετέωρα βή΅ατα ΅εταξύ ενός διακυβερνητικού και ενός «υπερκρατικού» συστή΅ατος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. Κοσ΅οθεωρητική ετερότητα versus διεθνισ΅ός-κοσ΅οπολιτισ΅ός. Σοβιετική Ένωση και ΕΕ: δρό΅οι ξεχωριστοί βίοι παράλληλοι;

Κριτικές:

Είναι κοινή παραδοχή στην παγκόσ΅ια διεθνολογική κοινότητα ότι, σε αντίθεση ΅ε τον επιστη΅ονικό κλάδο των Πολιτικών Επιστη΅ών, ο κλάδος των Διεθνών Σχέσεων δε γνώρισε ΅ία ιδρυτική ως discipline επεξεργασία σε επίπεδο πολιτικής φιλοσοφίας. Οι ΅εγάλοι στοχαστές της πολιτικής νεοτερικότητας, που έριξαν το κύριο βάρος των πνευ΅ατικών τους προσπαθειών στο αν ΅η τι άλλο ΅είζον και πρωτεύον ζήτη΅α της πολιτικής νο΅ι΅οποίησης, ΅πορεί να ΅ην παρέλειψαν να ασχοληθούν ΅ε το εξίσου ση΅αντικό θέ΅α των (εξωτερικών) σχέσεων ΅εταξύ των νεότευκτων τότε κρατικών οντοτήτων (το Perpetual Peace του Ι. Kant είναι ανα΅φίβολα η πιο χαρακτηριστική περίπτωση), ό΅ως δεν αφιέρωσαν το δέοντα χρόνο και την πρέπουσα προσοχή στις φιλοσοφικές και οντολογικές προϋποθέσεις των διακρατικών σχέσεων και συνεπώς στα προβλή΅ατα της φύσης, της ΅ορφής και του χαρακτήρα των διεθνών σχέσεων. Το νο΅ικό επιχείρη΅α, που ΅ονοπώλησε έκτοτε σε ΅εγάλο βαθ΅ό τη θεωρία των Διεθνών Σχέσεων, και η διπλω΅ατική πρακτική, που σκέπασε, αποπνικτικά ΅ερικές φορές, το θεωρητικό προβλη΅ατισ΅ό του διεθνολογικού φαινο΅ένου, λόγω βέβαια των ά΅εσων προτεραιοτήτων της εξωτερικής πολιτικής κάθε έθνους-κράτους, δεν ΅πορούσαν εκ των πραγ΅άτων να καλύψουν αυτό το κρίσι΅ο έλλει΅΅α της επιστή΅ης των Διεθνών Σχέσεων.

Στον 20ό αιώνα, στα πλαίσια της επιστη΅ολογικής-΅εθοδολογικής ανάπτυξης του κλάδου των Διεθνών Σχέσεων, και κάτω φυσικά από την αδήριτη νο΅οτέλεια των δύο ΠΠ, το πρόβλη΅α της φιλοσοφικής εδραίωσης της διεθνολογικής επιστή΅ης ήλθε και πάλι στο προσκήνιο, αναδεικνύοντας αυτή την καταστατική υστέρηση του κλάδου. Ωστόσο παρά τις σοβαρές και άοκνες θεωρητικές προσπάθειες της Βρετανικής Σχολής των Διεθνών Σχέσεων (κυρίως των M. Wight και H. Bull) η κατάσταση δεν άλλαξε άρδην προς το καλύτερο. Στα πλαίσια της ελληνικής διεθνολογικής κοινότητας ο προβλη΅ατισ΅ός του κρίσι΅ου, για την περαιτέρω θεωρητική και ε΅πειρική πορεία του κλάδου, ελλεί΅΅ατος επεξεργασίας των ζητη΅άτων της πολιτικής φιλοσοφίας που σχετίζονται ΅ε το διακρατικό σύστη΅α αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια ΅ε συνεπή αλλά και συστη΅ατικό τρόπο από τον Παναγιώτη Ήφαιστο. Ο Έλληνας διεθνολόγος στα δύο τελευταία βιβλία του θέτει ανοικτά πλέον το φλέγον ζήτη΅α της κοινωνικής οντολογίας των Διεθνών Σχέσεων και κατ? επέκταση το κεντρικό ζήτη΅α της διεθνούς πολιτικής από καταβολής κόσ΅ου:το θέ΅α του πολέ΅ου και των κύριων αιτίων του.

Στο θεωρητικό επίκεντρο του Παναγιώτη Ήφαιστου βρίσκονται οι έννοιες της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας και του ηγε΅ονισ΅ού. Η κοινωνική οντολογία και ως εκ τούτου η πολιτική φιλοσοφία των Διεθνών Σχέσεων αρθρώνονται γύρω από τις δύο αυτές εκ δια΅έτρου αντίθετες ?πραγ΅ατικότητες? της διεθνούς πολιτικής τα τελευταία πέντε χιλιάδες χρόνια. Ο Έλληνας διεθνολόγος εκκινώντας το στοχασ΅ό του από το αξίω΅α ότι «η καλή θεωρία των Διεθνών Σχέσεων είναι τόσο προϋπόθεση επιβίωσης ενός κράτους όσο και προϋπόθεση διεθνούς ειρήνης και σταθερότητας» προσπαθεί ΅ε επιστη΅ολογικό άξονα τη βε΅περιανή αρχή της αξιολογικής ουδετερότητας και χωρίς θεωρητικές παρεκβάσεις που να παραπέ΅πουν σε πολιτικές εκλογικεύσεις να ορίσει το βασικό οντολογικό περίγρα΅΅α των διακρατικών σχέσεων ΅ετά την Αναγέννηση, το στοιχείο δηλαδή της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας των πολιτικών υποκει΅ένων ΅ε διακριτή κοινωνική αναφορά και κρατική οντότητα, και να δείξει πώς ο ηγε΅ονισ΅ός και ο αναθεωρητισ΅ός συνιστούν ΅ία διεθνική ανω΅αλία του διεθνούς συστή΅ατος, η οποία δεν έχει ιστορικά κα΅ία τύχη.

Η κεντρική στο έργο του Παναγιώτη Ήφαιστου έννοια της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας κατοπτρίζει τη διαφορετικότητα της ανθρώπινης συλλογικότητας, όπως αυτή δια΅ορφώθηκε στο πέρασ΅α του ιστορικού χρόνου. Κάθε κοινωνία, ορ΅ώ΅ενη από ΅ία θε΅ελιώδη αξίωση ισχύος, από τη βαθύτερη δηλαδή εκείνη αναγκαιότητα της αυτοδύνα΅ης επιβίωσης στο διεθνές σύ΅παν, αρθρώνεται γύρω από ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο φιλοσοφικό και ηθικοκανονιστικό σύστη΅α σκέψης, το οποίο στηρίζεται σε κάποιες αξιω΅ατικές και ως εκ τούτου υποκει΅ενικές ερ΅ηνείες της αλήθειας και του συλλογικού τρόπου ζωής. Ο οντολογικός κατακερ΅ατισ΅ός του διεθνούς συστή΅ατος τα τελευταία πεντακόσια χρόνια αποτυπώνεται στη ΅ορφή του έθνους-κράτους. Με άλλα λόγια, το καθεστώς των διεθνών σχέσεων των τελευταίων αιώνων εδράζεται στην αρχή της εθνικής-κρατικής κυριαρχίας. Στη βάση της αποδοχής αυτής της αν ΅η τι άλλο κρίσι΅ης παραδοχής ο Έλληνας διεθνολόγος επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τις έννοιες της τάξης και της δικαιοσύνης στη διεθνή πολιτική, δείχνοντας αφενός ότι υπάρχουν όρια και περιορισ΅οί οντολογικού χαρακτήρα στην κανονιστική ανάπτυξη πέραν και υπεράνω του κράτους, αφετέρου ότι οι ουτοπιστικοί χιλιασ΅οί κάθε είδους δεν ΅πορούν να αλλάξουν ?εκ των άνω? και ΅ε επιπόλαια ηγε΅ονιστικά πειρά΅ατα ή τρο΅οκρατικές εκτονώσεις τη βαθιά διαφορική φύση του διεθνούς χώρου. Το καινούριο που εισάγει ο εν λόγω προβλη΅ατισ΅ός του Ήφαιστου είναι το γεγονός ότι εντάσσει πλέον ΅ε σαφήνεια, ΅ε αφορ΅ή το τρο΅οκρατικό κτύπη΅α της 11ης Σεπτε΅βρίου 2001 στη Νέα Υόρκη, το φαινό΅ενο της τρο΅οκρατίας στο πλαίσιο αυτής της συγκεκρι΅ένης οντολογικής κοσ΅οθέασης, αποκόπτοντάς το διαρρήδην και άπαξ από τις επιφανειακές και κυρίως αδιέξοδες διεθνολογικές αναλύσεις του τύπου οι ?δαί΅ονες? της διεθνούς πολιτικής, που επιβουλεύονται την Pax Americana ή την αποκαλού΅ενη Νέα Τάξη της παγκόσ΅ιας κοινωνίας. Η τρο΅οκρατία αντι΅ετωπίζεται ως ά΅εση απόρροια και συνέπεια της ηγε΅ονιστικής, διεθνιστικής και επαναστατικής αλλοίωσης του συστή΅ατος των κυριάρχων κρατών, όπως αυτό οικοδο΅ήθηκε ΅έσα από την ευρωπαϊκή ισορροπία της ισχύος και την ε΅πέδωση σε ένα ΅εγάλο βαθ΅ό του ΅οντέλου της Βεστφαλίας (διακρατική ισοτι΅ία, αρχή της ΅η επέ΅βασης και κρατική κυριαρχία) τους τελευταίους αιώνες. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέ΅ου (1989) το φαινό΅ενο της διεθνούς τρο΅οκρατίας εντάθηκε και απόκτησε τεράστιες διαστάσεις εξαιτίας της ΅ονολιθικής απογείωσης του αγγλοσαξονικού ηγε΅ονισ΅ού και της αν ΅η τι άλλο κακώς νοού΅ενης χρήση βίας για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια ΅έσω του ΟΗΕ και κυρίως του Συ΅βουλίου Ασφαλείας.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος, για πρώτη φορά ίσως τόσο ξεκάθαρα και ρητά στα παγκόσ΅ια διεθνολογικά χρονικά, επιχειρεί να θέσει το Παραδοσιακό Παράδειγ΅α, το θουκυδίδειο ΅ε άλλα λόγια θεωρητικό παράδειγ΅α του πολιτικού ρεαλισ΅oύ, εκτός της λογικής του ηγε΅ονισ΅ού. Ενώ στην Κοσ΅οθεωρητική Ετερότητα διέκρινε ΅εταξύ τριών ρεαλισ΅ών:ενός ηγε΅ονικού ή επιθετικού ρεαλισ΅ού, ενός α΅υντικού ρεαλισ΅ού και ενός αξιολογικά ουδέτερου ρεαλισ΅ού, στο πρόσφατο έργο του για τον Πόλε΅ο και τα Αίτιά του, στα πλαίσια της οντολογικής προσέγγισης του κυριάρχου-ανεξάρτητου κράτους, προβαίνει σε ΅ία θεωρητική το΅ή, η οποία απαλλάσσει εφεξής τον πολιτικό ρεαλισ΅ό από την κατηγορία του ηγε΅ονικού ιδεολογή΅ατος. Ο πολιτικός ρεαλισ΅ός από την οντολογική του φύση, ως κοσ΅οθεωρία και κοινωνική οντολογία δηλαδή, στο βαθ΅ό που αντανακλά ΅ία ιστορικά προσδιορισ΅ένη τάξη διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας από το 1648 και εντεύθεν, δεν ΅πορεί σε κα΅ία περίπτωση να συνυπάρξει ΅ε το φαινό΅ενο του ηγε΅ονισ΅ού. Ο ηγε΅ονισ΅ός υπονο΅εύει τον πολιτικό ρεαλισ΅ό όχι απλώς επιτείνοντας τις εγγενείς αντιφάσεις του διακρατικού συστή΅ατος (κυρίως ΅έσα από την ιστορική ε΅πειρία της άνισης ανάπτυξης), αλλά οδηγώντας τη θεωρία των Διεθνών Σχέσεων σε ηθικιστικές, νο΅ικιστικές και κανονιστικές ακρότητες, στο σκληρό πυρήνα των οποίων εδρεύει η ω΅ή βία και οι γενοκτονικές πρακτικές. Αν δεχτού΅ε τoν παραπάνω θεωρητικό συλλογισ΅ό του Έλληνα διεθνολόγου τότε καθίσταται πλέον πολύ φανερή η ουσία και τα αδιέξοδα του ηγε΅ονικού πολέ΅ου (Robert Gilpin). Ο ηγε΅ονικός πόλε΅ος, ο οποίος συνήθως επικαλείται τις αρχές του ρεαλισ΅ού για να στεγάσει την ιδεολογική του νο΅ι΅οποίηση, είναι εξ ορισ΅ού ένας πόλε΅ος που την ίδια στιγ΅ή που καλείται δήθεν να επιλύσει προβλή΅ατα ισορροπίας της ισχύος διά της βίας, διαιωνίζει το φαύλο κύκλο του πολέ΅ου, εφόσον η εσώτερη λογική του αποσκοπεί στην κατάλυση της ίδιας της οντολογίας του συστή΅ατος των κυρίαρχων κρατών, ΅ε άλλα λόγια της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας και της διεθνούς αναρχίας. Ο Ήφαιστος, συνεχίζοντας και κυρίως επεκτείνοντας το φιλοσοφικό εύρος και τη θεωρητική δεινότητα της Βρετανικής Σχολής των Διεθνών Σχέσεων και του Bull ιδιαίτερα στην ?ναρχη Κοινωνία, προσπαθεί να επαναφέρει το διεθνολογικό στοχασ΅ό περί πολέ΅ου στη ΅οναδική ορθή του βάση:ο πόλε΅ος ως ένας από τους κεντρικούς θεσ΅ούς του διεθνούς συστή΅ατος, έχει ως ΅οναδικό του πολιτικό σκοπό (η επιρροή από τον Clausewitz είναι ε΅φανής) τη διεθνή τάξη που στοχεύει σε ΅ία ΅η ηγε΅ονική ισορροπία της ισχύος. Υπ? αυτή την έννοια ο ηγε΅ονικός πόλε΅ος είναι η κυριότερη ίσως διεθνική ανω΅αλία στις διεθνείς σχέσεις και χωρίς α΅φιβολία η κύρια πηγή αστάθειας και κρίσης της διεθνούς ασφάλειας εν γένει. Ο ηγε΅ονικός πόλε΅ος παραβιάζει τις αρχές του πολιτικού ρεαλισ΅ού και την ουσία του πολέ΅ου όπως ΅ας τη δίδαξε τουλάχιστον ο προπάτορας του διεθνολογικού κλάδου Θουκυδίδης. Το γεγονός ότι η διεθνής κανονιστική ανάπτυξη των πέντε τελευταίων αιώνων οικοδο΅ήθηκε στο status quo της εθνικής-κρατικής ετερότητας, ση΅ατοδοτώντας έτσι ΅ία προτεραιότητα της τάξης έναντι της δικαιοσύνης ως βασικό κριτήριο ρύθ΅ισης των διεθνών σχέσεων, δε ση΅αίνει ότι εγκαταλείπου΅ε συνειδητά την αναζήτηση της δικαιοσύνης ΅εταξύ των ανεξάρτητων και κυρίαρχων κρατών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Έλληνας διεθνολόγος, διανοίγοντας ΅ε αυτό τον τρόπο ένα νέο δρό΅ο στη ΅έχρι τώρα στοχαστική του πορεία, αφιερώνει ένα ΅εγάλο ΅έρος της θεωρητικής του ανάλυσης στο ανα΅φίβολα ακανθώδες ζήτη΅α της δικαιοσύνης στο διεθνή χώρο. Η αναφορά του στην έννοια της διανε΅ητικής δικαιοσύνης του John Rawls και η ενασχόλησή του ΅ε ένα υγιές και παραγωγικό τ΅ή΅α της φιλελεύθερης σχολής των Διεθνών Σχέσεων φανερώνει την εναγώνια προσπάθεια του ΅ελετητή του «θουκυδίδειου αδιέξοδου» να ξεπεράσει χωρίς θεωρητικές αβαρίες και ιδεοληψίες τα ?επικοινωνιακά? στεγανά των κυρίαρχων διεθνολογικών Παραδειγ΅άτων, ΅εταφέροντας τη συζήτηση σε ένα πεδίο δη΅ιουργικής πνευ΅ατικής σύνθεσης και πραγ΅ατικού επιστη΅ονικού διαλόγου. Με την έννοια αυτή ο Ήφαιστος προσκαλεί την ελληνική διεθνολογική κοινότητα σε ένα για πρώτη φορά ίσως ουσιαστικό και πρωτότυπο διάλογο πάνω στα ζητή΅ατα αιχ΅ής των Διεθνών Σχέσεων.

Τα δύο τελευταία βιβλία του Έλληνα διεθνολόγου Παναγιώτη Ήφαιστου συνιστούν δίχως άλλο ΅ία ?στοχαστική υποθήκη? για το παγκόσ΅ια άδηλο ΅έλλον των διεθνών σχέσεων, ΅ία ?παρακαταθήκη? πολιτικής φιλοσοφίας των διακρατικών σχέσεων, από την οποία πολλά έχει να διδαχθεί η ελληνική εξωτερική πολιτική και διπλω΅ατία και κατά συνέπεια η εθνική ανεξαρτησία και επιβίωση της χώρας ΅ας στο δύσβατο αυτό γεωστρατηγικό σταυροδρό΅ι που οριοθετούν τα υποσυστή΅ατα των Βαλκανίων, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Αν θα έπρεπε έτσι να καταλήξου΅ε σε κάποια χρήσι΅α από πρακτική άποψη και προς περαιτέρω φιλοσοφική συζήτηση συ΅περάσ΅ατα γύρω από τους θεωρητικούς προβλη΅ατισ΅ούς που θέτει ο κορυφαίος Έλληνας διεθνολόγος θα καταλήγα΅ε στα εξής δύο: (Αγγλοσαξονικός) ηγε΅ονισ΅ός και (ισλα΅ική) τρο΅οκρατία ως οι δύο όψεις του ίδιου νο΅ίσ΅ατος πρέπει να εκλα΅βάνονται ως αδιέξοδες διεθνικές ανω΅αλίες του συστή΅ατος των κυρίαρχων κρατών, που το ΅όνο που ΅πορούν να προσφέρουν είναι περισσότερα αδιέξοδα στα ήδη υπάρχοντα που ιστορικά έχει σωρεύσει η άνιση ανάπτυξη. Ο ηγε΅ονικός πόλε΅ος υπονο΅εύει τις αρχές του θουκυδίδειου ρεαλισ΅ού, στο βαθ΅ό όπου αντίκειται στο οντολογικό και πολιτικό περιεχό΅ενο της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας:στην ισορροπία της ισχύος ΅εταξύ ισότι΅ων και ανεξάρτητων-κυρίαρχων κρατών.

(Πρωτοδη΅οσιεύτηκε στην Επιθεώρηση Εξωτερικά Θέ΅ατα, τ. 5, Απρίλιος 2002, σσ. 202-207 και εκ νέου σε νέα ΅ορφή στο βιβλίο του Σπύρου Μακρή, Πολιτικά και Διεθνολογικά, Αθήνα:Ειδική Εκδοτική, 2003/Μία έκδοση της Επιθεώρησης Εξωτερικά Θέ΅ατα).

?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

Τη διαπάλη ΅εταξύ διεθνιστικών-υπερεθνικών αξιώσεων παγκόσ΅ιας κυριαρχίας, αξιώσεων διακριτής κυριαρχίας στη βάση της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας ΅ιας εκάστης συλλογικής οντότητας, που είναι το ση΅αντικότερο χαρακτηριστικό των διεθνών σχέσεων, παρακολουθεί διεξοδικά στη ΅ελέτη του ο Π. Ήφαιστος.Το βασικό συ΅πέρασ΅α, που προκύπτει από την ανάλυση του Π. Ήφαιστου, αφορά τους κοσ΅ογονικούς ΅ετασχη΅ατισ΅ούς των τελευταίων αιώνων και ιδιαίτερα της ύστερης ΅εταπολε΅ικής εποχής, που εδραιώνουν το κράτος-έθνος ως την κυρίαρχη συλλογική ΅ονάδα των διεθνών σχέσεων. Ταυτόχρονα, η επικράτηση του έθνους-κράτους, νικηφόρος έκβαση αυτής της ιστορικής διαπάλης, ση΅αίνει, σύ΅φωνα ΅ε τον Π. ΄Ηφαιστο τα εξής: Πρώτον, το ιστορικό και ίσως το οριστικό τέλος του διεθνισ΅ού και κοσ΅οπολιτισ΅ού. Αυτό το ιστορικό γεγονός συ΅βολίζεται από τη συντριβή της τελευταίας, ΅εγάλης, διεθνιστικής κοσ΅οθεωρίας στη Σοβιετική Ένωση. Εξίσου ση΅αντικό γεγονός αποτελεί και ο κυρίαρχος ρόλος των εθνικών κυβερνήσεων στο σύστη΅α ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, που επίσης συ΅βολίζει την ανεπίστροφη ιστορική νίκη του έθνους-κράτους επί των διεθνιστικών ή κοσ΅οπολιτίκων αξιώσεων και την καθιέρωση της κρατικής κυριαρχίας ως της κεντρικής αρχής βάσει της οποίας επιζητείται η ρύθ΅ιση συστή΅ατος κρατών. Δεύτερον, ως κατακτήσεις του ανθρωπίνου πολιτισ΅ού στις σχέσεις ΅εταξύ των κυρίαρχων εθνών-κρατών θεωρούνται πλέον η διακρατική ισοτι΅ία και το διακαίω΅α εσωτερικής αυτοδιάθεσης κάθε κυρίαρχου κράτους. Τρίτον, οι προσπάθειες κατίσχυσης αυτών των κατακτήσεων ση΅ατοδοτούνται από την ανάδειξη των αρχών του διεθνούς δικαίου στις σχέσεις ΅εταξύ κυρίαρχων κρατών και από την υιοθέτηση συστη΅άτων συλλογικής ασφάλειας, ΅έσω των οποίων επιδιώκεται να σταθεροποιηθεί το σύστη΅α κρατών που εδράζεται στην κρατική κυριαρχία και στο απαραβίαστό της.

Στα τρία πρώτα ΅έρη της ΅ελέτης, ο Π. Ήφαιστος ασχολείται ΅ε κορυφαία ζητή΅ατα που αφορούν το έθνος-κράτος, το Διεθνές Σύστη΅α και τη θωρία των Διεθνών Σχέσεων. Στο τέταρτο και τελευταίο ΅έρος, εξετάζει τις αφετηριακές λογικές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τις κυριότερες σχολές σκέψης της θεωρίας ολοκλήρωσης, την έννοια και το περιεχό΅ενο της «ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, το γερ΅ανικό ζήτη΅α και την ευρωπαϊκή α΅υντική ταυτότητα.

Σωτήρης Ντάλης, Οικονο΅ικός Ταχυδρό΅ος

?????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

TO ΕΘΝΟΣ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΑΞΗ
Τα σύνορα στα Βαλκάνια αλλάζουν ΅ε τη δύνα΅η των όπλων, στην ΕΕ ελαστικοποιούνται χάρη στο ευρώ. Τα σύνορα όλου του κόσ΅ου γίνονται πορώδη ελέω παγκοσ΅ιοποίησης και παγκόσ΅ιας ηγε΅ονίας των ΗΠΑ. Κι ό΅ως. Βρισκό΅αστε «όχι στο τέλος αλλά στην αφετηρία της βασιλείας του κυρίαρχου έθνους-κράτους». Το έθνος-κράτος που βρίσκεται στο επίκεντρο του διεθνούς προβλη΅ατισ΅ού λόγω της ανάπτυξης υπερεθνικών δο΅ών (Ευρωπαϊκή Ένωση, ΟΗΕ, Οργανισ΅ός Παγκοσ΅ίου Ε΅πορίου, ΔΝΤ). Το έθνος-κράτος στο όνο΅α της διατήρησης ή της δη΅ιουργίας του οποίου γίνονται πόλε΅οι στα Βαλκάνια την τελευταία δεκαετία χωρίς ορατό ση΅είο λήξης τους? Το έθνος-κράτος που φαίνεται να υποχωρεί στην άσκηση της διεθνούς διπλω΅ατίας υπέρ ΅ιας αντίληψης παγκόσ΅ιας τάξης κατά την οποία η κυριαρχία δεν είναι διακριτική αλλά ενιαία και επιβεβλη΅ένη ΅ε το δίκαιο του ισχυρότερου?

Αφιερω΅ένο στον Παναγιώτη Κονδύλη, περιέχει πολλά στοιχεία που θα ΅πορούσαν να θεωρηθούν ε΅βάθυνση της διαδικασίας εκείνου περί της «Θεωρίας του πολέ΅ου». Κεντρικό συ΅πέρασ΅α του Παναγιώτη Ήφαιστου, ερειδό΅ενο στα διδάγ΅ατα της ιστορίας 5000 ετών, είναι ότι το έθνος-κράτος συ΅βολίζει την ανεπίστροφη ήττα του διεθνισ΅ού. Με άλλα λόγια, «το έθνος- κράτος ΅ε ιστορικούς όρους νίκησε στη διαπάλη ΅ε την αξίωση διεθνούς εξο΅οίωσης ΅ε τρόπο που παραγνωρίζει τη διεθνή ετερότητα». Γι? αυτό ? καταλήγει ο συγγραφέας? «το έθνος-κράτος συνιστά την υπέρτατη κατάκτηση του ανθρώπινου πολιτισ΅ού ΅ε την οποία είναι ασύ΅βατες οι διεθνιστικές και κοσ΅οπολίτικες παραδοχές όλων των αποχρώσεων».

Ση΅ειώνεται ο συγγραφέας ταυτίζει το διεθνισ΅ό ΅ε τον ηγε΅ονισ΅ό ως τις δύο όψεις του ίδιου νο΅ίσ΅ατος. Και εξηγεί ότι ιστορικά χάνουν διαρκώς έδαφος, παρά τον ενθουσιασ΅ό των θεωρητικών της παγκοσ΅ιοποίησης, διότι:

• Ηττήθηκαν όλες οι ιστορικές αξιώσεις αυτοκρατορίας
• Τα νεότερα χρόνια αντι΅ετωπίστηκε επιτυχώς η ρω΅αιοκαθολική αξίωση θεοκρατικής αυτοκρατορίας στην Ευρώπη (έτσι δη΅ιουργήθηκε το έθνος-κράτος)
• Ακυρώθηκαν οι οικου΅ενικές ναζιστικές αξιώσεις
• Στην Ευρώπη η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης όχι ΅όνο δεν εξάλειψε το έθνος-κράτος αλλά αντίθετα το ενδυνά΅ωσε και το κατέστησε κυρίαρχο θεσ΅ό του κοινοτικού κανονιστικού συστή΅ατος διακυβέρνησης
• Στην ΕΣΣΔ έπαθε πανωλεθρία η ισχυρότερη και τελευταία διεθνιστική ιδεολογία όλων των εποχών
• Αν και εφή΅ερα φαινό΅ενα εξαπατούν, τα υπολεί΅΅ατα αυτοκρατορικών διεθνισ΅ών όπως εκδηλώνονται ΅ε τις ύστερες ηγε΅ονικές αξιώσεις του φιλελευθερισ΅ού δεν αποτελούν παρά το κύκνειο άσ΅α όλων των διεθνισ΅ών.

Η συστη΅ική θεώρηση του Παναγιώτη Ήφαιστου δίνει απάντηση στο ερώτη΅α πότε θα υπάρξει διεθνής ειρήνη και σταθερότητα:

• Όταν σταθεροποιηθούν και ωρι΅άσουν τα έθνη-κράτη και οι θεωρίες τους
• Όταν δεν θα υπάρχει δυνατότητα να ευοδώνονται οι ηγε΅ονικές αξιώσεις
• Όταν επιλυθεί το πρόβλη΅α της άνισης ανάπτυξης
• Όταν δεν θα υπάρχουν πλέον τα αλυτρωτικά αιτή΅ατα
• Όταν θα τερ΅ατιστούν οι ιστορικές διακρατικές διαφορές

Ήτοι: Υπό καθεστώς διεθνούς αναρχίας δεν ανα΅ένεται στο ορατό ΅έλλον διεθνής σταθερότητα ΅εταξύ των κυρίαρχων κρατών του διεθνούς συστή΅ατος. Αυτό το γεγονός υπογρα΅΅ίζει τη ση΅ασία και την αξία του έθνους-κράτους ως κοσ΅οθεωρητικής ασπίδας και ως συστή΅ατος διανε΅ητικής δικαιοσύνης που διαθέτει κάθε κοινωνία. Κυρίαρχο συ΅πέρασ΅α της ανάλυσης του Παναγιώτη Ήφαιστου είναι ότι «κάθε κανονιστική ανάπτυξη που δεν ε΅περιέχει κριτήρα αναζήτησης δικαιοσύνης στις σχέσεις των ΅ελών της είναι καταδικασ΅ένη να παρα΅ένει περιορισ΅ένη θεσ΅ικά και πολιτικά». Κατά την εκτί΅ησή του αυτό και ΅όνο το γεγονός ερ΅ηνεύει σε πολύ ΅εγάλο βαθ΅ό την καχεξία των διεθνών θεσ΅ών και του διεθνούς δικαίου τους τελευταίους αιώνες καθώς επίσης και τις δυσκολίες ε΅βάθυνσης της διαδικασίας ολοκλήρωσης. «Η ΟΝΕ ?πιστεύει? είναι δυνατόν να καταστεί πηγή ΅εγάλων καταστροφών αν δεν ενσω΅ατώσει κριτήρια πανευρωπαϊκής δικαιοσύνης». Το βασικό ερώτη΅α ?υποστηρίζει? είναι κατά πόσο βή΅ατα ε΅βάθυνσης όπως αυτό της ΟΝΕ οδηγούν προς ΅εγαλύτερη αλληλεγγύη και εξάλειψη της άνισης ανάπτυξης ή προς την αντίθετη κατεύθυνση. Και απαντά: «Αν η ΟΝΕ δεν συνοδεύεται από πολιτική ένωση, νο΅οθετικές εξουσίες ανάλογες της ε΅βέλειας του εγχειρή΅ατος και κοσ΅οθεωρητικές παραδοχές ΅ε προεκτάσεις στις κοινωνίες των κρατών-΅ελών (και όχι ΅όνο ΅εταξύ των ελίτ), η εξουδετέρωση των ά΅εσων κοινωνικών ελέγχων και εξισορροπήσεων τρέφει την άνιση ανάπτυξη και τα διλή΅΅ατα ασφάλειας».

Αν πρόκειται απλώς για οικονο΅ική ολοκλήρωση, το ανώτατο στάδιο της οποίας συ΅βολίζει η ΟΝΕ, στο οποίο θα ισχύει η αρχή της αυτοβοήθειας, τότε όχι ΅όνο τα αίτια της άνισης ανάπτυξης δεν αντι΅ετωπίζονται, αλλά επιπλέον εντείνονται. Και αυτό επειδή οικοδο΅ούν κοινωνικές αντιθέσεις στα θε΅έλια της οικονο΅ικής αλληλεξάρτησης, που θα ΅πορούσαν να την αντιστρέψουν από συνεργατική αλληλεξάρτηση σε συγκρουσιακή διαδικασία ξεπλέγ΅ατος και νέων ανακατανο΅ών. «Είναι ένα πράγ΅α ?εξηγεί? η κοινωνιοκεντρική ολοκλήρωση και άλλο πράγ΅α η συ΅΅ετοχή των κρατών σε κοινούς θεσ΅ούς που προωθούν συνθήκες εταιρικής συνύπαρξης και συνεργασίας. Στη δεύτερη περίπτωση οι αξιώσεις ισχύος όταν ο φόβος της άνισης ανάπτυξης ή οι καταχρήσεις της δεσπόζουσας θέσης των ισχυρών ΅ελών στο σύστη΅α α΅φισβητήσουν θε΅ελιωδώς την ανεξαρτησία-αυτονο΅ία».

Η ανάπτυξη

Ασφαλώς, υπογρα΅΅ίζει, είναι φυσικό ότι τα προβλή΅ατα της Κοινότητας θα είναι περιορισ΅ένα όσο η άνιση ανάπτυξη θα αφορά στις σχέσεις των ΅εγάλων ΅ελών ΅ε τα ΅ικρότερα ΅έλη. Μεγάλο πρόβλη΅α προκύπτει αν υπάρξουν παραστάσεις άνισης ανάπτυξης ΅εταξύ των ΅εγάλων δυνά΅εων της ΕΕ. Ένα ερώτη΅α που εύλογα ανακύπτει είναι γιατί το σύστη΅α κυρίαρχων κρατών δεν σταθεροποιείται, αν πράγ΅ατι το έθνος-κράτος ιστορικά νίκησε. Η απάντηση του Παναγιώτη Ήφαιστου είναι η εξής:

• Λόγω υπολει΅΅άτων ηγε΅ονικών διεθνιστικών αξιώσεων που αντι΅άχονται το καθεστώς διεθνούς κυριαρχίας
• Λόγω διεθνιστικών ή κοσ΅οπολίτικων ιδεών που αντι΅άχονται αρχές του Διεθνούς Δικαίου
• Λόγω άνισης ανάπτυξης που δη΅ιουργεί αίτια πολέ΅ου στις σχέσεις ΅εταξύ των κυρίαρχων εθνών-κρατών
• Λόγω ιστορικών διακρατικών διαφορών και αλυτρωτικών αιτη΅άτων
• Λόγω ανωρι΅ότητας πολλών κοινωνιών, οι οποίες πειρα΅ατίζονται ΅ε κανονιστικές δο΅ές εταιρικού χαρακτήρα που υποβαθ΅ίζουν τα συλλογικά πνευ΅ατικά χαρακτηριστικά των ΅ελών

Το βιβλίο ?βαθύτατα ιδεολογικό, να το επαναλάβου΅ε? διαπνέεται από τη βεβαιότητα ότι «η επικράτηση του έθνους-κράτους δεν είναι ιστορικό ατύχη΅α αλλά νικηφόρα έκβαση της ιστορικής διαπάλης ΅εταξύ των αέναων αξιώσεων διακριτής κυριαρχίας και διεθνιστικής κανονιστικής και κοσ΅οθεωρητικής συγκρότησης του κόσ΅ου η οποία ισχύει για πέντε τουλάχιστον χρόνια γνωστής ιστορίας». Η ανάδειξη του έθνους-κράτους ως της θε΅ελιώδους συλλογικής οντότητας του διεθνούς συστή΅ατος κατά τη διάρκεια των νεότερων χρόνων οφείλεται στην αποτυχία όλων ανεξαιρέτως των αξιώσεων διεθνιστικής ηγε΅ονικής αυτοκρατορικής συγκρότησης.

Η χαριστική βολή που σφράγισε ?ενδεχο΅ένως ανεπίστροφα? αυτή την αποτυχία είναι η τραγική κατάληξη και στη συνέχεια η συντριβή της Σοβιετικής Ένωσης. Καταδείχθηκε έτσι το πεπερασ΅ένο της ισχυρότερης ίσως διεθνιστικής ιδεολογίας όλων των εποχών, δηλαδή της ιδέας για ΅ια κο΅΅ουνιστική παγκόσ΅ια αταξική κοινωνία, που επιχειρήθηκε να ενσαρκωθεί στο σοβιετικό σύστη΅α.

Ο ελληνικός κοσ΅οπολιτισ΅ός

Στην Ελλάδα κυριαρχούν κοσ΅οπολίτικες αντιλήψεις, γεγονός που ?κατά τον Π. Ήφαιστο? ερ΅ηνεύει το «διπλω΅ατικό ανορθολογισ΅ό και την ιδεολογική διάβρωση που ευθύνεται για την αδυνα΅ία ανάπτυξης αυτοδύνα΅ων εθνικών κρατικών κοσ΅οθεωριών οι οποίες θα στήριζαν την εθνική ανεξαρτησία». Για να κατανοήσει κανείς πώς εννοεί τον κοσ΅οπολιτισ΅ό τής κυρίαρχης ελληνικής πολιτικής και διπλω΅ατικής αντίληψης ο συγγραφέας, θα πρέπει να προηγηθεί η ανάγνωση των εξής επιση΅άνσεών του:

Ο διεθνισ΅ός και ο κοσ΅οπολιτισ΅ός συνιστούν κοσ΅οθεωητική, πολιτική και νο΅ική ανω΅αλία γιατί: Κοσ΅οθεωρητικά αντιβαίνουν στην ηθικανονιστική ετερότητα των κοινωνιών του διεθνούς χώρου. Πολιτικά αντι΅άχονται το ΅όνα κοινωνικά νο΅ι΅οποιη΅ένα συστή΅ατα διανε΅ιτικής δικαιοσύνης, δηλαδή τις εθνικές-κρατικές δο΅ές. Νο΅ικά αντι΅άχονται τις θε΅ελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, δηλαδή του σεβασ΅ού της κυριαρχίας των κρατών, της διακρατικής ισοτι΅ίας, του δικαιώ΅ατος εσωτερικής αυτοδιαθέσης. Θεσ΅ικά δεν είναι συ΅βατά ΅ε τα συστή΅ατα συλλογικής ασφάλειας, όπως ο ΟΗΕ, των οποίων σκοπός είναι η διαφύλαξη και ενίσχυση των εθνών-κρατών και των κοσ΅οθεωριών τους (δηλαδή των εθνικών συνειδήσεων).

Ο Π. ΄Ηφαιστος ορίζει τη διαφορά διεθνισ΅ού-κοσ΅οπολιτισ΅ού ως εξής: Ο διεθνισ΅ός συναρτάται ΅ε συγκεκρι΅ένους σκοπούς, δράσεις και ΅εθοδεύσεις παγκόσ΅ιας ενότητας. Ιστορικά ήταν πάντα ηγε΅ονικού, δυναστικού και γενοκτονικού περιεχο΅ένου. Ο κοσ΅οπολιτισ΅ός συνιστά νεφελώδη, αφελή και απολιτική παραδοχή. Είτε λόγω αφέλειας είτε λόγω τρικυ΅ίας εν κρανίω υπηρετεί πάντα τις ηγε΅ονικές ? διεθνιστικές αξιώσεις επειδή απονευρώνει και εξασθενεί τις εθνικές-κρατικές κοσ΅οθεωρίες καθιστώντας τα λιγότερα ισχυρά κράτη λεία θύραθεν επιδιώξεων. Η ικανοποίηση του δίκαιου αιτή΅ατος κάθε κοινωνίας για εσωτερική αυτοδιάθεση και ξεχωριστά συστή΅ατα διανε΅ητικής δικαιοσύνης συνοδεύεται αναπόφευκτα από το διεθνές πρόβλη΅α, δηλαδή την διεθνή αναρχία και τις συνέπειές της. Έτσι, στον ένα δίσκο της πλάστιγγας των διεθνολογικών διλη΅΅άτων έχου΅ε το σύστη΅α κρατών και το διεθνές πρόβλη΅α, στον άλλο την αξίωση παγκόσ΅ιας κυριαρχίας, η οποία, όπως η ιστορία διδάσκει, επιτυγχάνεται ΅όνο ηγε΅ονικά και γενοκτονικά».

Η απο΅υθοποίηση της παγκοσ΅ιοποίησης και οι ατέλειες του διεθνούς συστή΅ατος

Παγκοσ΅ιοποίηση, κατά τον ορισ΅ό του Παναγιώτη Ήφαιστου, είναι τα «πνευ΅ατικά και αισθητά φαινό΅ενα που αναπτύσσονται πέραν και υπεράνω των συστη΅άτων διανε΅ητικής δικαιοσύνης των κρατών». Οι αντιδράσεις διαφόρων ο΅άδων είναι, κατά την εκτί΅ησή του, ανα΅ενό΅ενες και εντάσσονται στις ιστορικές αξιώσεις κυριαρχίας. Και εξηγεί: «Μύθοι περί σύγχρονου πλουραλιστικού διεθνούς συστή΅ατος ή περί παγκόσ΅ιας κοινωνίας που αντιπαρατίθεται ΅ε την κοινότητα των κυρίαρχων κρατών αποτελούν ολισθηρό έδαφος που θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια, την ευη΅ερία, την επιβίωση των απειλού΅ενων κρατών και τη διεθνή ειρήνη και σταθερότητα. Όροι, όπως παγκόσ΅ια κοινωνία και διεθνής κοινωνία, που δεν ευνοούν την κοινότητα των κυρίαρχων κρατών, αποτελούν επικίνδυνο και αποσταθεροποιητικό πολιτικό ΅ύθο εξο΅οιωτικού χαρακτήρα και ηθικοκανονιστικά σοβινιστικού. Πρωτίστως, εξυπηρετεί τον πολιτικό στόχο αποδυνά΅ωσης της κυριαρχίας των λιγότερο ισχυρών κρατών, ούτως ώστε να καταστήσει εύκολη λεία στις συνεχείς ηγε΅ονικές αξιώσεις ανακατανο΅ών συ΅φερόντων. Στην καλύτερη περίπτωση, ενδεχο΅ένως ΅ελλοντικά, θα ΅πορού΅ε να ΅ιλού΅ε για ΅ια βελτιω΅ένη εκδοχή της ση΅ερινής κοινότητας κυρίαρχων κρατών. Η εκπλήρωση ενός τέτοιου σκοπού, δηλαδή ενός σταθερού διακρατικού συστή΅ατος, δεν αποτελεί ΅όνο ΅έλη΅α της ση΅ερινής εποχής αλλά ΅ακραίωνη αναζήτηση τρόπων αντι΅ετώπισης των αιτιών πολέ΅ου που συναρτώνται κυρίως ΅ε τη σταδιακή εξάλειψη των διακρατικών διαφορών, τον έλεγχο του ηγε΅ονισ΅ού ? αναθεωρητισ΅ού, την επίλυση του προβλή΅ατος άνισης ανάπτυξης, την πλήρη και καθολική εφαρ΅ογή των θε΅ελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου και τη δη΅ιουργία ενός αποτελεσ΅ατικού συστή΅ατος συλλογικής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτών των ΅ακραίωνων αναζητήσεων, η ιστορική πείρα επιβεβαιώνει ότι αντίθετα ΅ε τις παιδαγωγικού χαρακτήρα διεθνοηθικιστικές αφέλειες, η αντι΅ετώπιση των ατελειών του διεθνούς συστή΅ατος δεν είναι συναισθη΅ατική υπόθεση. Αντίθετα, η αντι΅ετώπισή τους συνεπάγεται συλλογική συνείδηση, η οποία αργά αλλά σταδιακά οικοδο΅είται, πως αποτελεί κοινό συ΅φέρον όλων των κρατών και κατάκτηση του ανθρώπινου πολιτισ΅ού να είναι σεβαστό το δικαίω΅α της εσωτερικής αυτοδιάθεσης κάθε κυρίαρχης οντότητας. Όλα τα υπόλοιπα είναι είτε ευτελείς ηγε΅ονικές εκλογικεύσεις που ΅εταπρατικά και εργολαβικά αναπαράγονται εξυπηρετώντας έτσι την αποδυνά΅ωση της πολιτικής κυριαρχίας υποψηφίων για ηγε΅ονική διάβρωση ασθενών κρατών».

Το δοκί΅ιο αυτό του Π. Ήφαιστου αποτελεί ΅ια φιλοσοφική και συνά΅α ηθική προσέγγιση στη γεωπολιτική των καιρών. Ουσιαστικά όλων των καιρών, σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας και την ΅όνι΅η ταλάντωση ΅εταξύ της διεθνιστικής ή κοσ΅οπολίτικης θεώρησης των γεωπολιτικών πραγ΅άτων που επιβάλλεται από τις εκάστοτε ηγέτιδες δυνά΅εις και την διατήρηση της διεθνούς τάξης, και της διάθεσης προς αυτοπροσδιορισ΅ό και ελευθερία των λαών που εκφράζεται ΅ε τη διάδοση του κράτους-έθνους. Η αέναη σχεδόν αυτή διαλεκτική σχέση του παγκόσ΅ιου γεωπολιτικού γίγνεσθαι ΅ας οδηγεί στην ση΅ερινή γεωπολιτική πραγ΅ατικότητα που αποτελεί ΅ια από τις κα΅πές της παγκόσ΅ιας Ιστορίας. Τι θα επικρατήσει τελικά; Μια παγκόσ΅ια ενιαία αρχή που θα δηλώνει θε΅ατοφύλακας της παγκόσ΅ιας τάξης και ειρήνης, ή το «αναρχικό» ΅οντέλο των πολλών κρατών-εθνών που είναι αναπόφευκτο να δη΅ιουργεί αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις; Ο συγγραφέας αναλύει το φιλοσοφικό και ηθικό ΅έρος των γεωπολιτικών και διεθνών σχέσεων ΅ε ενυπωσιακή ε΅βρίθεια και ενάργεια. Όλες οι θεωρητικές παρά΅ετροι καλύπτονται επαρκώς. Ό΅ως το βιβλίο δεν ΅ένει ΅όνο στη θεωρία. Το δεύτερο ΅έρος του καλύπτει πλήρως το ρόλο που καλείται να διαδρα΅ατίσει η Ε.Ε. προσαρ΅όζοντας τις δο΅ές της στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον ΅ε στόχο την διατήρηση του ΅οντέλου έθνους-κράτους ως βασικού κυττάρου της κοσ΅οθεωρητικής ετερότητας έναντι του διεθνισ΅ού-κοσ΅οπολιτισ΅ού. Γράφει επ? αυτού ο συγγραφέας: «Οι ατέλειες» του συστή΅ατος κρατών, όπως είναι φανερό, οφείλονται στην άνιση ανάπτυξη και στα διλή΅΅ατα ασφαλείας, στις διαιωνιζό΅ενες προχωρη΅ένες ηγε΅ονικές συ΅περιφορές, στις ιστορικές διακρατικές διαφορές, στις αναθεωρητικές επιδιώξεις και στις αξιώσεις ανεξαρτησίας ΅εγάλων κοινωνιών που δεν έχουν ακό΅η κατακτήσει την πολιτική τους κυριαρχία. Παραδοχή ύπαρξης αυτών των «ατελειών» του συστή΅ατος κρατών υποδηλώνει και τους τρόπους επίτευξης διεθνούς ειρήνης και στραθερότητας. Βεβαίως, η επιτυχής αντι΅ετώπιση αυτών των «ατελειών» δεν προδικάζεται στο ορατό ΅έλλον γεγονός που υπογρα΅΅ίζει την ση΅ασία του έθνους-κράτους αφενός ως της θε΅ελιώδους νο΅ικής, πολιτικής και κοσ΅οθεωρητικής συλλογικής οντότητας των διεθνών σχέσεων, και αφετέρου, ως του πολυτι΅ότερου αγαθού που διαθέτει κάθε κοινωνία για να εφαρ΅όσει τα οικεία συστή΅ατα διανε΅ητικής δικαιοσύνης, να συναλλάσεται ισότι΅α ΅ε τις άλλες κοινωνίες και να οργανώνει την ασφάλεια της κατά αθέ΅ιτων αξιώσεων άλλων κοινωνιών.

Εν ολίγοις, η εθνική-κρατική δο΅ή, αν και κατά βάση το αίτιο της διεθνούς αναρχίας και του «διεθνούς προβλή΅ατος», αποτελεί εν τούτοις την ση΅αντικότερη συλλογική κατάκτηση όλων των κοινωνιών στην εξ αντικει΅ένου δύσκολη και πολυτάραχη ΅ακραίωνη αναζήτηση τρόπων οργάνωσης του διεθνούς συλλογικού βίου ούτως ώστε αφενός να διασφαλίζονται οι προϋποθέσεις ειρηνικών διεθνών συναλλαγών, και αφετέρου, να προσφέρονται δυνατότητες άσκησης αυτοδιάθεσης στο εσωτερικό κάθε ΅ιας κοινωνίας προικισ΅ένης ΅ε πολιτική κυριαρχία». Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, στρατηγικών σπουδών και Έδρας Jean Monnet στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Ενοποίηση στο Πάντειο Πανεπιστή΅ιο. Σπούδασε Οικονο΅ικές και Πολιτικές Επιστή΅ες στο Πανεπιστή΅ιο Αθηνών, Ευρωπαϊκή Πολιτική στο Πανεπιστή΅ιο του Μάντσεστερ (Μ.Α) και Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές στο Πανεπιστή΅ιο των Βρυξελλών (Ph.D), ΅ε ειδίκευση στα θέ΅ατα ευρωπαϊκής ά΅υνας και ασφάλειας, ευρωπαϊκής διπλω΅ατίας και στρατηγικής. Διδάσκει ΅εταξύ άλλων, Α΅ερικανική Διπλω΅ατία και Στρατηγική, Διπλω΅ατία και Στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνά΅εων, Θεωρία Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης και θέ΅ατα Ευρωπαϊκής ά΅υνας και ασφάλειας.

Γ. Ν. Χ., Περιοδικό Στρατηγική